Almond, Philip C. | De Duivel

duivel3De strijd tussen goed en kwaad is voor veel auteurs een belangrijk thema in hun boeken. Die strijd kan er enkel en alleen zijn wanneer het ultieme goede en het ultieme kwade bestaan, voortleven in de wereld en in ons: God en de duivel. Emeritus hoogleraar Religie (universiteit van Queensland, Australie) heeft de ‘strijdbijl’ opgepakt en zich gewaagd aan het schrijven van een biografie over het kwaad zelf: de duivel.

Tweeduizend jaar lang kon het verhaal van de mens niet worden verteld los van zijn bestaan. De strijd tussen goed en kwaad was de weerspiegeling van een kosmische strijd tussen God en Satan. De weerslag van die strijd vinden we in het knap geschreven en boeiende verhaal van Almond.

In de proloog zet de schrijver in met een fragment uit The Exorcist (1973). Hiermee toont hij aan hoe de duivel zijn herintrede deed in de westerse 20e eeuw. Hernieuwde aandacht voor de duivel in literatuur, muziek, film en televisie. Deze aandacht is er tot op de dag van vandaag. In veel films, muziek en boeken zien we expliciet dan wel impliciet de boze, het kwade de strijd aanbinden met de mens of met God zelf. In de laatste jaren zien we die aandacht voor het kwaad heel duidelijk bij de verfilmingen van Harry Potter en The Lord of the rings. Gelukkig zegeviert het goede nog altijd over het kwaad…

Hierna neemt de auteur de lezer mee op een boeiende reis door de tijd. In het eerste hoofdstuk laat Almond zien waar de duivel vandaan komt, zijn geboorte. In het volgende hoofdstuk analyseert hij de constructie van het christelijke verhaal over de duivel in de eerste vijf eeuwen van het christendom en de oorsprong van de demonische paradox. Vanaf hoofdstuk 4 belandt de lezer in de elfde eeuw; de opkomst van de magie in het westen. Hoofdstuk 6 laat zien hoe de hekserij ontstond en hoe hevig de heksenjacht was. Het boek eindigt met hoofdstuk 9: de ‘dood’ van de duivel. De schrijver toont aan hoe het westerse, elitaire denken ervoor zorgde dat velen de duivel voor dood verklaarden. Halverwege de achttiende eeuw waren de intellectuele omstandigheden dusdanig gewijzigd dat er zowel bij religieuzen als niet-religieuzen ruimte kwam om het niet-bestaan van de duivel te overwegen.

De auteur maakt in zijn boek gebruik van vele joodse en niet-joodse bronnen en baseert zich op tal van bijbelse en buiten-bijbelse teksten. De grote deskundigheid van Almond zorgt voor een degelijk standaardwerk. De lezer is vooraf gewaarschuwd: Houd je hoofd er goed bij. Gemakkelijk is dit werk niet! Er wordt een groot beroep gedaan op de woordenschat van de lezer, Almond strooit graag (zoals een hoogleraar betaamt) met moeilijke woorden en fraaie volzinnen. Het boek kent prachtige foto’s van kunstwerken waar de duivel op staat afgebeeld in diverse verschijningsvormen. Deze kunstwerken vormen de rode draad in het boek. Almond besluit zijn boek als volgt: “Ik hoop dat deze nieuwe biografie van de duivel hem enigszins terug mag brengen op de centrale plaats die hij in de westerse intellectuele geschiedenis heeft gehad gedurende het grootste deel van de afgelopen tweeduizend jaar en dat zij mag bijdragen aan de erkenning van de centrale rol die hij speelde en nog altijd speelt in de geschiedenis van ons allen.”

Eerder verschenen op www.Hebban.nl

Neal, Margaret A. & Lys, Thomas Z. | Handboek onderhandelen

Handboek OnderhandelenOnderhandelen. Waarschijnlijk denkt u (zakenmensen daargelaten) dat u daar in uw leven maar weinig mee te maken heeft. Als u dat denkt, dan is dit boek voor u. Onderhandelen is een onderwerp dat mensen koppelen aan het aanschaffen van een auto, een huis of simpelweg een object op Marktplaats. Maar het feit dat u zich niet bewust bent dat u eigenlijk dagelijks onderhandelt over van alles en nog wat, maakt dat dit boek zo goed is om te lezen. Zo onderhandelt men over het al of niet oppakken van werkzaamheden op zijn werk, over het aanschaffen van een vaatwasser in het gezin, over de bedtijd van kinderen en ga zo maar door.

Ik vond het persoonlijk een openbaring om te lezen hoe rationeel je kunt kijken naar iets wat er in mijn waarneming op neerkwam dat er twee partijen iets willen en ze net zo lang loven en bieden tot ze op die ene prijs uitkwamen die voor beiden past.

Hoe dom kun je zijn. Want in hoofdstuk een word ik al uit die droom geholpen. Er is vrijwel nooit sprake van één bepaald bedrag dat voor beide partijen past. Er is voor beide partijen een wel uiterste prijs. En dat daartussen vaak een stuk ruimte ligt waarin de uiteindelijke verkoopprijs ligt, had ik nooit bedacht. De kunst is dus om de uiteindelijke verkoopprijs zo dicht mogelijk bij jouw streefprijs te krijgen.

Bijzonder is ook de constatering dat mensen die iets aanschaffen zonder te onderhandelen vaak ongelukkiger zijn dan mensen die wel hebben onderhandeld. Denk maar aan uw acties op marktplaats. Als u zonder te onderhandelen het object verkoopt voor de vraagprijs, is uw eerste gedachte: ‘Ik had meer moeten vragen.’ En als u iets aanschaft en uw eerste bod wordt zonder meer geaccepteerd, dan denkt u: ‘Ik had minder moeten bieden.’ Onderzoek toont aan dat mensen die hebben onderhandeld, maar een slechtere prijs hebben gekregen, toch een beter gevoel aan de deal overhouden dan mensen die zonder te onderhandelen een betere prijs hebben gekregen.

En zo gaat dit boek maar door met het ontmaskeren van de ene aanname na de andere. Zo is een wijdverbreid idee dat boos worden bij onderhandelingen nooit loont. Klopt niet: wie boos wordt terwijl hij niet zeker is van zijn zaak, loopt goede kans een betere deal te sluiten dan hij zou hebben gedaan als hij niet boos was geworden.

Een erg compleet boek, stampvol hilarische en herkenbare voorbeelden die je morgen kunt toepassen.

Verbaan, Danny | Weg!

Weg!“Een ongelooflijke ontsnapping met een ongekend resultaat: dankzij de reis met De Zeemanshoop blijven Joodse vluchtelingen uit handen van de nazi’s en overleeft vrijwel iedereen de oorlog.” Met de woorden: “We varen door!” begon De Zeemanshoop aan zijn gevaarlijke reis over de Noordzee … op weg naar Engeland.

Oud-journalist (Haagse Courant) en schrijver Danny Verbaan heeft met Weg! een prachtig verhaal opgetekend waarin de herinneringen en de betrokkenen centraal staan. Op 14 mei 1940 vertrekken vier studenten vanuit de haven van Scheveningen naar Engeland. In een wanhoopspoging om te ontsnappen aan de nazi’s in Nederland zoeken ze een uitweg om per schip de oversteek te wagen. Hun oog valt op een reddingboot, De Zeemanshoop. Maar op het moment dat de vier studenten weg willen varen, blijken er op de kade nog eens tientallen vluchtelingen te staan. 42 van hen springen aan boord…

Wat is De Zeemanshoop voor boot? Wie zijn de vier studenten en wat dreef hen? Wie zijn de tientallen vluchtelingen eigenlijk? Hoe is het de betrokkenen vergaan in en na de Tweede Wereldoorlog? Vragen waar een nieuwsgierige en integere journalist en schrijver antwoord op zoekt. Aan de hand van archiefmateriaal en ooggetuigenverslagen schetst Verbaan de levens van veel vluchtelingen, geeft hij een kijkje in de keuken van de NZHRM (de huidige KNRM, Koninklijke Nederlandse ReddingMaatschappij), beschrijft hij en passant het begin van de oorlog in Nederland en krijgt de lezer van alles mee over de reddingboot De Zeemanshoop. Het is de auteur gelukt een gedegen reconstructie te maken op basis van het materiaal dat voorhanden was. In samenwerking met de Engelse Bill Forster, die bezig was met een soortgelijk verhaal, complementeerde Verbaan zijn boek.

Het boek bestaat uit korte hoofdstukken. In de eerste aantal hoofdstukken leert de lezer De Zeemanshoop en haar bemanning kennen. Reddingsacties met De Zeemanshoop worden treffend beschreven. Vanaf bladzijde 29 maakt de lezer kennis met Loet Velmans, een serie toevalstreffers zorgt ervoor dat Loet betrokken raakt bij de gewaagde ontsnapping met De Zeemanshoop. Karel Dahmen en Jo Bongaerts, twee rasechte Limburgers ontmoet de lezer in het hoofdstuk erop. Drie van de vier studenten heeft de lezer dan leren kennen. Harry Hack is de laatste die later in het verhaal wordt beschreven. In de daarop volgende hoofdstukken komen veel vluchtelingen langs. Wie waren ze? Wat is de reden geweest dat ze wilden ontsnappen? Angst voor de nazi’s? Of was er een andere reden voor? Een van de meest beroemde en opvallende verschijningen was de filosoof Otto Neurath, een geboren Oostenrijker. Vanwege zijn gedachtegoed en verschillende boeken die hij schreef, was hij een doelwit van de nazi’s.

Verbaan weet alle personages in dit boek integer, helder en duidelijk te beschrijven. De lezer leeft op een gegeven moment echt mee met hen. Dat hier en daar herhaling optreedt van zaken die al gezegd waren in een voorgaand hoofdstuk, zij de schrijver vergeven. Ongetwijfeld wilde hij nog duidelijker zijn dan hij al is. In het laatste hoofdstuk en het nawoord wordt verteld over de personages die leven na de oorlog en hoe het ze verder vergaan is. Het hele verhaal beslaat bijna 160 pagina’s, kent enkele bladzijdes met fotomateriaal en heeft een fraaie voorkant, die de (logische) vraag oproept: Wanneer wordt dit fraaie ontsnappingsverhaal verfilmd?

Eerder gepubliceerd op: www.Hebban.nl

Krznaric, Roman | Empathie

empathieEmpathie is het vermogen ons in een ander te verplaatsen. Niet zomaar een positief gevoel over of meeleven met iemand, maar werkelijk inleven hoe een ander is of denkt. Wie nu nog geen idee heeft wat empathie is, raad ik sowieso aan dit boek te lezen. Het staat namelijk stampvol met lezenswaardige experimenten en onderzoeken die de verschillende aspecten van empathie aantonen en er zijn zelfs tips voor empathie bevorderende games!

Empathie kan ons veel goeds brengen, beweert Krznaric. Zoveel goeds zelfs, dat het boek op de omslag revolutionair wordt genoemd en het de strijdbijl opneemt tegen een eerder revolutionair boek: Origin of species van Darwin. Dat vind ik pretentieus. Niet alleen omdat Darwin in zijn boek als een van de eersten woorden wist te vinden voor een tijdgeest die al in de lucht hing en die als het ware alleen nog maar geformuleerd hoefde te worden, maar ook omdat Empathie in zekere zin een zelfhulpboek is en niet echt een boek dat woorden geeft aan een tijdgeest die ik om me heen herken.

Krznaric legt ons in zes stappen uit hoe we ons empatisch vermogen kunnen benutten: we moeten onze empathische kant ontdekken, kansen ontdekken deze breed toe te passen, ermee experimenteren, de bijbehorende gespreksvaardigheid ontwikkelen, ons empathisch vermogen via culturele uitingen als films en boeken en de wereld intrekken om het gedachtegoed te verspreiden.  Elk van die zes stappen wordt uitgewerkt aan de hand van goed beschreven onderzoek en inspirerende, praktische voorbeelden die werkelijk erg aansprekend zijn. We moeten dus aan de slag om onszelf en de wereld te veranderen.

In onze gepolariseerde samenleving waarin we sterk wij-zij denken, heeft dit boek zeker nut. De impact die het boek op mij had: ‘Hm, ja, zit wel wat in, moet ik eens op letten.’ Of dat genoeg is voor de beloofde revolutie, waag ik te betwijfelen.

Meulen van der, Dik | Koning Willem III

Koning-Willem-III-–-Dik-van-der-MeulenHet borstbeeld van ‘Koning Gorilla’, zoals hij genoemd werd, staat in een nis van een oude fabriek in Nijverdal: koning Willem 3. De vraag is: Wie kijkt naar hem om?

Een tragisch vorst, een agressief heerser, die soms ongekleed door het paleis liep, althans zo werd gefluisterd… Dik van der Meulen, winnaar van de Libris Geschiedenis Prijs 2014, beschrijft op grootse wijze, meeslepend en ironisch, het leven van een tragische man. Het persoonlijk, politiek en koninklijk leven van een bijzonder heerschap staat centraal. Dat dit boek soms de vorm aanneemt van een chronique scandaleuse is onvermijdelijk.

Deze biografie staat niet op zichzelf. In het kader van 200 jaar koninkrijk der Nederlanden  (2013) verschenen 3 dikke boeken waarin afzonderlijk de levens werden beschreven van onze 3 koningen: Willem 1, Willem 2 en Willem 3. Het Prins Bernard Cultuurfonds, Uitgeverij Boom en de Universiteit Utrecht hebben de handen ineengeslagen en initiatief genomen tot het vervaardigen van genoemde boeken: de levens van de eerste drie Nederlandse koningen uit het Huis Oranje-Nassau.

De inleiding van dit fraai vormgegeven werk wordt vooraf gegaan door een gestructureerde, overzichtelijke stamboom. Handig om zo af en toe even ter hand te nemen wanneer namen je om de oren vliegen, vorsten uit diverse geslachten en huizen voorbij komen.

De start van het boek heeft een sombere toonzetting. Tegelijk is het haast poëtisch, bloemrijke taal van een bevlogen neerlandicus en auteur. De eerste pagina’s pakken je: “De echte koning was niet zo gemakkelijk over het hoofd te zien. Een grote man met een volle baard en een krachtige stem die hij, zo verzekerden mensen die hem van nabij hadden meegemaakt, vaak liet bulderen.”

Van der Meulen heeft zich gewaagd aan een ‘meesterproeve’. Het is hem gelukt. Gedetailleerd neemt hij de lezer mee door een tijdperk waar lang niet zoveel van bekend is. Indringend, dan weer ironisch weet de auteur te boeien: “Op 21 februari 1816 trouwde hij (Willem 2, red.) in Sint-Petersburg met Anna Paulowna (…) Na de plechtigheid keerde hij niet terstond naar zijn departement terug, maar bleef nog enkele maanden met zijn jonge echtgenote in de Hermitage, zeer verliefd en volop bereid zijn tweede dynastieke plicht te vervullen.” Enkele maanden later kon de kroonprins zijn vader meedelen dat zijn geliefde zwanger was…

De biografie over koning Willem 3 beschrijft achtereenvolgens de jeugdjaren van de koning, zijn huwelijk, zijn politieke strijd met de ministers, zijn vaderschap en zijn positie als hoofd van het gezin en de familie en eindigt met een hoofdstuk/epiloog over de dood van de koning en zijn begrafenis. De laatste alinea’s van het boek gaan in op de waarde of de betekenis van zijn koningschap voor toen en nu, een conclusie ligt voor de hand. Korte fragmenten van brieven, liederen en andere documenten evenals prachtige illustraties maken deze biografie af. Saillant detail: een prachtig oranje (!) leeslint siert de biografie.

Een kritische kanttekening valt te plaatsen bij dit boek. Van der Meulen wordt door neerlandica en dr. Slagman- De Jong ( Driestar Hogeschool, Gouda)  verweten teveel anonieme en onbetrouwbare bronnen te gebruiken met name rondom de dood en de begrafenis van Willem 3. Volgens haar heeft hij niet de beste en de meest recente literatuur gebruikt. De Jong-Slagman: “Hij schrijft vlot, maar is van de drie auteurs (biografen Jeroen Koch, Jeroen van Zanten en Dik van der Meulen, red.) de minst historisch verantwoorde schrijver.”

Ondanks de kritiek die er is, leest het boek heel vlot weg en heeft het hier en daar wel wat weg van een roman.

Koning Willem 3… Misschien had hij een heerser of een oorlogsheld willen zijn. “Zijn lot was dat hij geen van beide kon worden, maar dit was ook zijn redding. Zijn voornaamste staatkundige verdienste was de eerste Nederlandse koning te zijn in een land dat door anderen werd bestuurd.”

Steinz, Jet & Peter | Steinz – gids voor de wereldliteratuur

steinzLiteratuur kan een soort onbereikbaar bastion lijken voor mensen die geen idee hebben wat ze moeten gaan lezen. Wat is literatuur nou eigenlijk? En moet je alles lezen, of zijn er manieren om te kiezen? Pieter Steinz heeft een enorme ervaring als boekenredacteur bij het NRC en is daardoor zeer belezen. Hij kan als geen ander de weg wijzen door het oerwoud aan boeken die ertoe doen. Dat doet hij, samen met zijn dochter Jet, op een zeer toegankelijke manier. Heb je een boek gevonden dat je leuk vond? Steinz wijst je op nog een aantal titels in dezelfde lijn. Meer weten over de achtergrond? Steinz vertelt je net die feitjes die je wilde weten of biedt een leuke quiz. Dit boek is een goed vertrekpunt én reisgezelschap voor een literaire reis die jaren kan duren.

Het boek bevat lemma’s over 416 schrijvers. Een zo’n lemma bevat bijvoorbeeld een korte biografie van de schrijver, een beschrijving van zijn belangrijkste werk, de invloeden die in het werk zijn te herkennen en andere titels en auteurs om te lezen wanneer je van het werk van de auteur hebt genoten. Verder bevat het boek boekwebben en landkaarten, handige hulpmiddelen om bijvoorbeeld boeken uit een bepaalde regio op te zoeken of om intertekstualiteit (verwijzingen naar andere werken die in een literair werk zijn verwerkt) op het spoor te komen.

Maar wat heb je er nu aan?

De vraag is nu: wat heb je aan zo’n boek als dat van Steinz? Veel lezers kiezen hun boeken toch uit op basis van de naam van de auteur, of de omslag, of de uitgever. En heel vaak gaat dat ook gewoon aanbodgestuurd: wat ligt er in de winkel, wat krijg je in de bibliotheek in handen of wat lezen vrienden? Zo’n boek is dan misschien wel leuk voor de weetjes (die je dan weer kunt gebruiken om de quizzen in het boek zelf op te lossen), maar zou het voor de rest niet gewoon op de plank belanden? Of op het tafeltje dat je bevolkt met dikke boeken om indruk te maken op bezoek?

Misschien gebeurt dat wel, maar het is niet niet nodig en ik zou het persoonlijk jammer vinden. De reden is deze: een goed boek heeft meerdere lagen waar je van genieten kunt. De eerste laag is de gewone leeservaring: is het verhaal spannend of ontroerend, toegankelijk geschreven. Dat is de laag die uit ieder boek valt halen. De tweede laag zit in meerdere of mindere mate ook in elk boek: wat zegt een boek over de wereld om ons heen? Wat voor beeld spreekt eruit over relaties, de aarde of God? in sommige boeken worden deze vragen alleen als decor gebruikt, omdat er nou eenmaal een planeet en relaties nodig zijn voor een verhaal. Andere boeken thematiseren deze vragen en zorgen er zo voor dat je over je eigen bestaan gaat nadenken en dat deze vragen het boek ontstijgen. Dan heb je het wat mij betreft al over het betere boek. De derde laag is de laag waarin verwijzingen naar andere boeken (of muziek, of film, of wat dan ook) zijn opgenomen. Het ontdekken van deze derde laag brengt een heerlijke leeservaring met zich mee.

Zo zit het boek ‘De naam van de roos’ van Umberto Eco stampvol verwijzingen naar andere literatuur: Sherlock Holmes, Luis Borges, de zoektocht naar de graal en nog vele andere onderwerpen.

Om dit te ontdekken moet je of een heel erudiete lezer zijn, of je hebt hulp nodig. En deze hulp biedt Steinz.

Pye, Michael | Aan de rand van de wereld

Pye Aan de rand van de wereldDe middeleeuwen worden door veel mensen gezien als een donkere tijd. Donker omdat we er niet veel over weten, donker omdat het christendom met harde hand werd opgelegd en donker omdat mensen door dat zelfde christendom rond veel vraagstukken in het donker werden gelaten. Maar nu is er Michael Pye met zijn boek ‘Aan de rand van de wereld’, dat als een bouwlamp in die duisternis schijnt. Veel ‘feiten’ uit de geschiedenis blijken dan toch anders te zijn dan dat we ze op school hebben geleerd. Zo was Columbus zeker niet de eerste Europeaan in Amerika, hebben Friezen het concept geld groot gemaakt en was Rome niet zo oppermachtig als wel werd gedacht. En dat alles in een heerlijk leesbaar boek.

Luyendijk, Joris | Dit kan niet waar zijn

ditkannietwaarzijnLuyendijk is opgeleid als antropoloog. Hij maakt studie van volken en bevolkingsgroepen en dat is wat hij in dit boek ook doet met als onderwerp bankiers. Het uiteindelijke doel is de bankencrisis te begrijpen en in verstaanbaar Nederlands op te schrijven. Het levert een heerlijk werkje op, waarbij hij smakelijk schrijft over zijn ontmoetingen met bankpersoneel uit allerlei lagen van de bankbevolking. Het begint met mensen die het eerst durven te praten, de mensen op afstand van de werkelijke decisionmakers. Steeds verder dringt hij door in de inner circle van ‘The City’ zoals het bankwezen in Londen wordt genoemd. En steeds beklemmender wordt het beeld dat hij van de werkelijkheid geeft. De quants, de masters of the universe, de waanbankiers: stukje bij beetje onthullen ze de beangstigende waarheid die maar beter niet waar kan worden.

‘Dit kan niet waar zijn’ is genomineerd voor de NS-publieksprijs. Stem hier!